آيا نيازمندى معلول به علت تنها در حدوث است يا هم در حدوث است و هم در بقا ؟ براى آنكه اصل « ضرورت نظام موجودات » را درك كنيم ناچاريم يكى ديگر از مسائل مربوط به قانون علت و معلول را كه آن نيز از مقدمات اين اصل است طرح كنيم و آن اين است كه آيا تأثير علت در معلول و نيازمندى معلول به علت ، تنها در حدوث معلول است ، يا هم در حدوث است و هم در بقا ؟ معناى اين سؤال اين است كه آيا حادثه‌اى كه نبود و به وجود آمد و بعد براى مدتى كم يا زياد به وجود خود ادامه مىدهد تنها در لحظهء اول كه نبود و پيدا شد نيازمند به علت است و اما بعد از آنكه به وجود آمد مستغنى از علت است ، يا آنكه معلول حدوثا و بقائا متكى به علت است و محال است كه چيزى وجود معلولى داشته باشد و بتواند لحظه‌اى بدون استناد به علت به وجود خويش ادامه دهد . فرض كنيد جسم ساكنى را به وسيلهء وارد آوردن يك نيرو بر او به حركت آوريم . حركت جسم حادثه‌اى است كه نبود و پيدا شد . نيروى اولى كه بر جسم وارد شد علت حركت جسم است . حالا بايد ببينيم كه اين حركت تنها در ابتدا نيازمند به علت است و همين كه پيدا شد در ادامهء خويش نيازمند به علت نيست يا آنكه براى هميشه محتاج به علتى هست و ممتنع است كه از علت منفك شود هر چند آن علت بر ما مخفى باشد . و بنا بر اينكه ما معلول را در بقا محتاج به علت ندانيم و بگوييم كه معلول به خودى خود به وجود خويش ادامه مىدهد يك سؤال ديگر پيش مىآيد و آن اينكه آيا اين ادامه دادن ، ضرورى و جبرى خواهد بود يا نه ؟ پس ما بعد از قبول قانون عليت و معلوليت و قبول قانون جبر علّى و معلولى براى آنكه اذعان كنيم وجود هر موجودى به طور ضرورت و وجوب و جبر است ناچار بايد قبلًا بر ما ثابت شده باشد كه معلول در بقا نيز محتاج به علت است و علت كه وجود دهنده و ضرورت دهنده به معلول است حدوثا و بقائا وجود دهنده و ضرورت دهنده است و يا لااقل بايد بر ما ثابت شده باشد كه هر چند معلول در بقا نيازمند به علت نيست و خود به خود به وجود خويش ادامه مىدهد ولى اين ادامه دادن خود به خود ، جبرى و ضرورى و تخلف ناپذير است ؛ و البته بديهى است كه اگر معلولات را در بقا محتاج به علت ندانيم و هم آنكه ادامه دادن خود به خودى معلول را